W ubiegłym tygodniu w dziale regionalnym Miejskiej Biblioteki Publicznej w Białej Podlaskiej z ciekawym wykładem o Podlaskiej Wytwórni Samolotów wystąpił historyk Tomasz Demidowicz. Licznie zebrani mieszkańcy usłyszeli wiele nieznanych faktów i ciekawostek o największym przedwojennym przedsiębiorstwie w mieście.

Hanna Bajkowska, kierownik działu wiedzy o regionie przyznała, że pomysł spotkania zrodził się przy okazji powstawania w Białej muralu z motywem PWS. Uznano, że część mieszkańców kojarzy tę wytwórnię, ale większość wie o niej niewiele, albo nic. Prelekcja była więc doskonałą okazją do zapoznania się z tematem. W roli prelegenta wystąpił Tomasz Demidowicz, doktor nauk humanistycznych, absolwent studiów historycznych UMCS, specjalista z dziedziny historii nowożytnej Polski, państwa i prawa oraz dziejów sportu polskiego. Współpracownik wielu czasopism naukowych, między innymi "Kwartalnika Nauki Techniki”, "Zeszytu Naukowego Muzeum Wojska”. Autor ponad pięćdziesięciu prac popularnonaukowych, archiwista, biograf i badacz historii Południowego Podlasia. Długoletni adiunkt bialskiej filii AWF.

Podlaska Wytwórnia Samolotów powstała w 1923 r. Stworzyli ją dr inż. Stanisław Różyczka de Rosenwerth, urodzony w Cieleśnicy, inż. mech. Witold Rumbowicz, prof. Antoni Ponikowski, ówczesny rektor Politechniki Warszawskiej  i prof. Czesław Witoszyński, organizator studiów lotniczych w Warszawie, urodzony w Horoszkach Małych. Czterej udziałowcy, dzięki którym 27 listopada 1923 roku fabrykę wpisano do rejestru jako spółkę z o.o., a w 1924 r. PWS przekształciła się w spółkę akcyjną.
Główny udziałowiec, baron Rosenwerth, chcąc pomnożyć swój rodzinny majątek, nie wahał się wejść w to przedsięwzięcie. Do majątku spółki wniósł zabudowania browaru, grunt, magazyn Podlaskiego Syndykatu Rolniczego i gotówkę. Nowa wytwórnia powstała na bazie kompleksu budynków browaru w dzielnicy Wola, nieopodal kolejowego dworca i magazynu PSR, a przyfabryczne lotnisko – na przyległych łąkach. Założyciele PWS wykorzystali odpowiedni moment. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości polskie samoloty wymagały niezwłocznych napraw, a istniejące zakłady nie były w stanie sprostać wymogom produkcyjnym. 8 kwietnia 1924 r. podpisano pierwszą umowę i podjęto licencyjna produkcje samolotów Potez XV A2. 5 września 1924 r., Podlaską Wytwórnię Samolotów oficjalnie otwarto. Zakład zajmował 35 hektarów i zatrudniał ponad 300 osób. Pod koniec 1932 roku udziały wykupiło państwo i została upaństwowiona. W 1936 roku została podporządkowana Państwowym Zakładom Lotniczym. 

Pracowali tu jedni z najlepszych inzynierów w kraju. Głównymi konstruktorami byli: S. Cywiński, Z. Ciołkosz, A. Grzędzielski i A. Zdaniewski. W latach 1931 - 1939 PWS wyprodukowała 1537 samolotów oraz kilkadziesiąt szybowców. Oprócz tego, że wyprodukowano tu pierwszy w Polsce samolot pasażerski PWS-24, to wprowadzono do użytku wiele samolotów własnej konstrukcji, m.in. samoloty myśliwskie, sportowe, obserwacyjne, rozpoznawczo-bombowe, szkolno-bojowe, treningowe, komunikacyjne, bombowce, samoloty akrobacyjne, ale również szybowce wyczynowe. W czasach swojej świetności PWS zatrudniała 1200 pracowników. Poza tym około 300 osób pracowało w oddziale fabryki – w Lwowskich Warsztatach Lotniczych.

PWS była nie tylko fabryką. Wokół niej skupiało się życie kulturalno-towarzyskie Białej Podlaskiej. Funkcjonował tu chór męski, organizowano koncerty i festyny dla mieszkańców miasta.  

Wytwórnia przestała istnieć już na początku II wojny światowej. Luftwaffe zbombardowało ją 1 września 1939 r. Kolejne bombardowania 4 września  spowodowały zniszczenie 70 proc. fabryki. Pozostałości zakładu zostały rozgrabione po wkroczeniu Armii Czerwonej. 

Uzupełnienie wykładu stanowi wystawa, którą można oglądać w holu budynku MBP.

(mb)

DSC_0286_wynik
DSC_0288_wynik
DSC_0290_wynik
DSC_0291_wynik
DSC_0294_wynik
DSC_0296_wynik
DSC_0299_wynik
DSC_0300_wynik
DSC_0301_wynik
DSC_0302_wynik
DSC_0303_wynik

 

  • Brak komentarzy

Skomentuj

Komentuj jako gość

0 / 1000 Ograniczenie ilości znaków
Twoja wiadomość powinna zawierać od 10-1000 znaków
warunki użytkowania.

WYDAWCA


logo arx

 

ARX-MERITUM Sp. z o.o.

ul. Dąbrowskiego 16

21-300 Radzyń Podlaski

REDAKCJA


Redaktor naczelny - Magdalena Krawczyk

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Radzyń Podlaski

Redaktor prowadzący - Magdalena Krawczyk

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

882-999-824

Biała Podlaska

Redaktor prowadzący - Marcin Kozarski

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

882-999-825

Parczew

Redaktor prowadzący - Dominika Lipowska

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Współpraca:

Małgorzata Brodowska (dziennikarz)

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Andrzej Kotyła (felietonista)

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

REKLAMA


Kontakt: 604-585-595

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Cennik

Specyfikacja techniczna reklam

Regulamin