Obiecałem onegdaj, że wrócę i dokończę omawianie książki autorstwa Anny Wasak pt. „Radzyń Podlaski. Wielka historia małego miasta”. Dziś tę obietnicę spełniam z pomocą uwag fachowca przekazanych mi od profesora Ryszarda Szczygła z UMCS. Na początek kilka uwag ogólnych profesjonalisty w dziedzinie zwłaszcza dziejów lokacji miast:

 

Tytuł tej publikacji jest wiele obiecujący, ale nawet pobieżne zapoznanie się z jej treścią przynosi zawód. Została ona poświęcona ludziom nazywanym przez Autorkę „właścicielami”, dziejom radzyńskich zabytków oraz zestawia biogramy ludzi urodzonych w Radzyniu, a zapisanych w wielkiej historii Polski. Dopiero ostatnia część zawiera opis pewnych wydarzeń z dziejów miasta.

Wartość publikacji obniżają jednak liczne błędy, jakie zawiera jej treść. Nie rozróżnia się tutaj rodzajów dzierżaw, które posiadali zarządzający tym majątkiem dóbr królewskich, gdyż do rozbiorów Radzyń należał do domeny monarszej. Była to dzierżawa lub dożywocie, często z prawem następstwa dla członków rodziny dzierżawcy.

Inna uwaga dotyczy terminu „prawa niemieckie”. Zarówno Pan Burmistrz w „Przedmowie”, jak i Autorka, używają liczby mnogiej, tymczasem termin ten należy pisać w liczbie pojedynczej, po łacinie: „ius theutonicum”.

 

Dalej prof. Szczygieł formułuje uwagi szczegółowe, które potwierdzają sformułowaną na wstępie opinię o wartości merytorycznej opisywanej tu publikacji.

s. 15 Mikołaj Cebulka z Czechowa, herbu Cielepała nie był właścicielem, a dzierżawcą terenów nad rzeką Białką w ziemi turowskiej. W latach 1415 – 1420 osadził tam dwie wsie: Białkę Niżną, zwaną Kozimrynkem i Białkę Wyżną. W pobliżu były wsie: Biała i Bedlno, które Cebulkowie Mikołaj i Wojciech też mieli w dzierżawie. Starali się o fundację w Białce parafii, ale dopiero w 1451 r. doszło to do skutku. Mikołaj zmarł bezpotomnie w końcu 1453 lub 1454 r. Majątek odziedziczył brat Wojciech. (Pisali o tym: A. Sochacka i S. Szybkowski.) W 1463 r. wsią Białką Niżną władała Małgorzata ze Snopkowa. (F. Kiryk, Z badań nad urbanizacją Lubelszczyzny).

s. 21 W średniowieczu pojawiło się niewiele „nazw”, ale „osad” noszących nazwy.

s. 22, 23. Kolejny dzierżawca Grot z Ostrowa wywodził się Ostrowa, obecnie Ostrowiec Świętokrzyski. W 1465 nie wystawił żadnego przywileju!!! Mógł ogłosić tylko dokument. Nie było miejskiego prawa polskiego. Dokument Grota z Ostrowa został ogłoszony 28 października 1468 r. Na podstawie przywileju lokacyjnego króla Kazimierza Jagiellończyka mógł osadzie nadać status miejski, co stało się 31 marca 1468 r. Wszystkie uwagi w książce o lokacji miasta są nieporozumieniem.

s. 27 – 32. Kazanowscy, dzierżawcy Radzynia w latach 1473 – 1540 nie zapisali się dobrze w dziejach Radzynia czyli Koziegorynku, jak miasto to nazywano od lokacji na prawie niemieckim albo Kozirynek alias Radzin (1539 – osady zaginione i o zmienionych nazwach, s. 116), gdyż w pierwszym ćwierćwieczu XVI w. założyli za zezwoleniem królewskim miasto konkurencyjne Budzyń. Procesowali się o dobra z królową Boną.

s. 33 W 1540 r. tenuta (dzierżawa przyp. autora) radzyńska została nadana protegowanemu królowej Mikołajowi Mniszchowi, zaś w 1557 r. dzierżawę rozciągnięto na jego żonę Barbarę i synów oraz córki (F. Kiryk, Z badań…).

s. 34. Tutaj Mikołaj Mniszech wymieniony jest jako właściciel Radzynia.

s. 47 – 48. Dobra radzyńskie zawsze były królewszczyzną, a nie „wróciły do królewszczyzn” w 1653 r. Nie pisze Autorka, kto był dzierżawcą przed Stanisławem Szczuką. Ten też był dzierżawcą, ale dożywotnim. Szczuka otrzymał włość radzyńską w 1680 r. Szczuczyn leży na ówczesnym północnym Mazowszu.

s. 53. Kurozwęki, a nie „Kurozwęgi”.

s. 65 – 66. Nigdy Lubartów nie był własnością Eustachego Potockiego. Gospodarowali tam Sanguszkowie. Wbrew zdaniu Autorki Radzyń był jedną z rezydencji, a nie główną rezydencją Potockich. Trudno więc uważać go w XVIII w. za metropolię.

s. 69. Na koniec o nazwie. W latach 1468 – 1564 Radzyń alias Kozirynek, od 1580 tylko Radzyń aż do 1921 r. W okresie międzywojennym zaczęto dodawać drugi człon „Podlaski”, ale w dokumentach dopiero po II wojnie (zob. Osady zaginione, s. 116).

 

Być może ktoś te – wskazane powyżej usterki – uzna za nieistotne, być może komuś przyjdzie do głowy, że się czepiam. Wolno tak myśleć. Jednak, gdy się chce napisać „wielką historię”, to na szczegóły także należy zwracać uwagę. No, chyba, że nie o przekaz historyczny tu chodzi, a o propagandowy wydźwięk – wtedy to co innego.

Andrzej Kotyła

 

Zamiast post scriptum:

Ryszard Bolesław Szczygieł (ur. 1944 w Zamościu) – historyk, profesor nauk humanistycznych. Specjalizuje się w dziejach miast i mieszczaństwa oraz w historii średniowiecznej. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, w latach 2005–2008 prorektora tej uczelni. Został kierownikiem Zakładu Historii Średniowiecznej Polski Instytutu Historii UMCS. Był członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN, Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego oraz Zespołu Kierunków Studiów Humanistycznych Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Uzyskał członkostwo m. in. w Polskim Towarzystwie Historycznym i Lubelskim Towarzystwie Naukowym. Główne zainteresowania   średniowiecznej i wczesno nowożytnej przeszłości Lubelszczyzny

Skomentuj

Komentuj jako gość

0 / 1000 Ograniczenie ilości znaków
Twoja wiadomość powinna zawierać od 10-1000 znaków
warunki użytkowania.

WYDAWCA


logo arx

 

ARX-MERITUM Sp. z o.o.

ul. Dąbrowskiego 16

21-300 Radzyń Podlaski

REDAKCJA


Kontakt:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Redaktor naczelny - Magdalena Krawczyk

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

882-999-824

 

Dziennikarze

Dominika Lipowska

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Małgorzata Brodowska

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Andrzej Kotyła (felietonista)

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

REKLAMA


Kontakt: 604-585-595

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Cennik

Specyfikacja techniczna reklam

Regulamin